Anasayfa
En Çok Okunanlar
En Yeniler
Üye Girişi



Anlam Sanatları
Ekleyen : admin Okunma Sayısı : 1031
Ekl. Tar: 05-11-2013 Gün. Tar: 30-11--0001

Bu Yazıda Neler Var

  • 1. TEŞBİH (BENZETME)
  • A) TEŞBİH-İ BELİĞ (GÜZEL BENZETME)
  • B) YAYGIN BENZETME
  • 2) İSTİARE (EĞRETİLEME)
  • A) AÇIK İSTİARE
  • B) KAPALI İSTİARE
  • C) YAYGIN İSTİARE
  • 3) MECAZ
  • 4) MECAZ-I MÜRSEL (MÜRSEL MECAZ)
  • 5) KİNAYE
  • 6) TEVRİYE
  • 7) TARİZ
  • 8) TEŞHİS VE İNTAK (KİŞİLEŞTİRME VE KONUŞTURMA)
  • 9) TENASÜP (UYGUNLUK)
  • 10) LEFF Ü NEŞR
  • 11) TECAHÜL-İ ARİF
  • 12) HÜSN-İ TALİL (GÜZEL NEDENE BAĞLAMA)
  • 13) MÜBALAĞA (ABARTMA)
  • 14) TEZAT (KARŞITLIK)
  • 15) TEKRİR
  • 16) NİDA (SESLENME)
  • 17) İSTİFHAM
  • 18) TELMİH (HATIRLATMA)
  • İlgili Yazılar

    01 | Eş Anlamlı Sözcükler
    02 | Zıt Anlam
    03 | Terim Anlam
    04 | Söz Sanatı
    05 | Anlam Kayması
    06 | Anlam Sanatları
    07 | Fiillerde Anlam Kayması
    08 | Paragrafta Anlam

    1. TEŞBİH (BENZETME)

    Teşbih aralarında türlü yönlerden benzerlik ilgisi bulunan iki şeyden, benzerlik bakımından güçsüz durumda olanı daha üstün olana benzetmektir. Dört ögesi vardır. Benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü, benzetme edatı).
     
    Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik.
    Benzeyen benzetilen benzetme benzetme
    Edatı yönü
     
     Şimşek gibi bir semte atıldık yedi koldan
     Benzetilen benzetme benzetme
     Edatı yönü
     
     Askerlerimiz aslan gibi kuvvetlidir.
     Benzeyen benzetilen benzetme benzetme
     Edatı yönü
     

    A) TEŞBİH-İ BELİĞ (GÜZEL BENZETME)

    Teşbih-i Beliğ sadece benzeyen ve benzetilen ögelerle yapılan benzetmedir. Benzetme yönü ve benzetme edatı kullanılmaz.
     
     Gürz ayaklı
     Kalkan elli
     Sancaktar olduğu
     Sancak tutuşundan belli
     F.H.Dağlarca
     
    * Divan edebiyatındaki mazmunların çoğu teşbih-i beliği sanatına örnektir.
     Servi boy, elma yanak, gonca ağız, kiraz dudak……….
     

    B) YAYGIN BENZETME

    Benzeyenle benzetilen arasındaki birden çok özelliklerin sıralanmasıyla yapılan benzetmedir.
     
    Aşağıdaki örnekte “vatan” bir çınara benzetilmiştir.
     
     ÇINAR
     Hani bir gün seninle Topkapı’dan
     Geliyorduk; yol üstü bir meydan
     Bir çınar gördük; Enli, boylu, vakur
     Bir ağaç; hiç eğilmemiş, mağrur
     Koca bir gövde, belki altı asır
     Belki ondan da fazla dalgın, ağır
     Kaygısız bir ömür sürüp gelmiş;
     Öyle serpilmiş, öyle yükselmiş,
     …………………….
     Tevfik Fikret
     

    2) İSTİARE (EĞRETİLEME)

    İstiare benzetme sanatının temel ögelerinden benzeyen ve benzetilenden sadece birinin kullanılmasıyla yapılan benzetmeye denir. Diğer bir deyişle, bir şeyi kendi adının dışında türlü yönlerden benzediği başka bir şeyin adıyla anma sanatıdır. Bu bakımdan istiare hem bir benzetme hem de mecaz sanatıdır.
     

    A) AÇIK İSTİARE

    Açık istiare benzetme ögelerinden yalnızca benzetilenle yapılan istiaredir.
     
     “Aslanlarımız düşmanı denize döktüler”
     “Vurulup tertemiz alnından uzanmış yatıyor.
     Bir hilâl uğruna ya Rab ne güneşler batıyor”.
     
    Yukarıdaki örneklerde altı çizili sözcüklerde, askerlerimizle, “aslan” ve “güneş” arasında birer benzetme yapılmıştır. Burada benzeyen (benzetme bakımından zayıf olan öge, yani askerler) söylenmemiş, kendisinebenzetilen (benzetme bakımından güçlü olan öge, yani aslan ve güneş) söylendiğine göre bu benzetmeler “açık istiare”dir.
     

    B) KAPALI İSTİARE

    Benzetme ögelerinden sadece benzeyenin bulunduğu (kendisine benzetilenin bulunmadığı) benzetme sanatına “kapalı istiare” denir.
     
    “Askerlerimiz, kükreyerek düşmana saldırdı”.
     
    Yukarıdaki örnekte askerler, aslana benzetilmiştir. Güçlü olan öge yani aslan (benzetilen)söylenmemiş, sadece benzeyen söylenmiş olduğundan bu benzetme bir “kapalı istiare”dir. (Kişileştirme sanatının bulunduğu her dizede kapalı istiare de vardır).
     
     Kıyı takmış yaprağını gülünü
     Mahzun hudutların ötesinde akan sular
     Boynu bükük adalar, tanıyorsanki bizi.
     

    C) YAYGIN İSTİARE

    Yaygın istiare benzetmenin temel ögelerinden yalnız biriyle, çok sayıda benzerlikleri sıralayarak yapılan istiaredir. Örneğin Yahya Kemal Beyatlı’ın “Sessiz Gemi” adlı şiirinde “ruh” söylenmemiş (benzeyen), Benzetilen yani “gemi” söylenmiştir.
     

    3) MECAZ

    Bir sözü gerçek anlamının dışında kullanma sanatıdır.Aşkın aldı benden beni
     
     Bana seni gerek seni
     Ben yanarım dün ü günü
     Bana seni gerek seni
     Yunus Emre
     
    Yukarıdaki dörtlükte “yanmak”, aşağıdaki dörtlükte de “deynek” sözcüğü mecaz sanatına örnektir.
     
     Anavarza at oynağı
     Kana bulanmış gömleği
     Kıyman a zalimler kıyman
     Kör karının bir deyneği
     

    4) MECAZ-I MÜRSEL (MÜRSEL MECAZ)

    Bir sözün benzetme amacı gütmeden gerçek anlamının dışında başka bir sözün ya da kavramın yerine kullanılmasıdır. Kavramlar arasında benzetmenin dışında, gerçek veya mecazlı anlamlar arasında parça-bütün, özel-genel, neden-sonuç…..gibi ilgiler bulunur.
     
     Anadolu, hepimize hınç ve şüpheyle bakıyor.
     Anadoluda yaşayanlar
     
     Çankaya, bu gelişmelere sessiz kalamazdı.
     Cumhurbaşkanlığı makamı
     
     O, beyaz perdenin en güzel sanatçısıdır.
     Sinema
     
     Çatma, kurban olayım çehreni ay nazlı hilâl.
     Türk bayrağı
     
     Sobayı yaktınız mı?
     Odun/kömür
     
     O, ülkemizin en güçlü raketlerinden biridir.
     Tenis oyuncusu
     
     Siz, hiç Yaşar Kemal’i okudunuz mu?
     Eserleri
     
     Son günlerde Vivaldi dinliyorum.
     Eserleri
     
     Gökten bereket yağıyor.
     Yağmur
     

    5) KİNAYE

    Kinaye bir sözü hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanma sanatıdır.
     
     Ey benim sarı tanburam Ben toprak oldum yoluna
     Sen ne için inilersin Sen aşırı gözetirsin
     İçim oyuk derdim büyük Şu karşıma göğüs geren
     Ben onun’çün inilerim Taş bağırlı dağlar mısın?
     Yunus Emre
     
    Yukarıdaki dörtlüklerde altı çizili sözcükler hem gerçek hem de mecaz anlamlarını düşündürecek şekilde kullanılmıştır.
     

    6) TEVRİYE

    Tevriye iki ya da daha çok anlamı olan bir sözün yakın ve uzak anlamlarını birlikte kastetme sanatıdır. Bana Tahir Efendi kelp demiş
     
     İltifatı bu sözde zâhirdir.
     Mâliki mezhebim benim zirâ
     İtikadımca kelp tâhirdir.
     
     Tahir: 1) Özel isim;2) Temiz
     Kelp: Köpek
     

    7) TARİZ

    Tariz söylenen sözün ya da kavramın gerçek ve mecazlı anlamı dışında büsbütün tersini kastetmektir. Genelliklebir kişiyi ya da durumu iğnelemek, alaya almak için yapılır.
     
     Bir yetim görünce döktür dişini
     Bozmaya çabala halkın işini
     Günde yüz adamın vur kır dişini
     Bir yaralı sarmak için yeltenme
     Huzuri
     

    8) TEŞHİS VE İNTAK (KİŞİLEŞTİRME VE KONUŞTURMA)

    İnsana özgü niteliklerin başka varlıklara aktarılmasına, onlara kişilik kazandırılmasına “teşhis”; onların konuşturulmasına da “intak” denir. İntak sanatının bulunduğu her yerde teşhis sanatı da vardır.
     
     Toros dağlarının üstüne Batı isteyü haktan ayrıldım
     Ay un eledi bütün gece Boynuz umdum kulaktan ayrıldım.
     (Hârname, Şeyhi)
     
    Masallar ve fabller, teşhis ve intak sanatına an çok rastlanan türlerdir.
     
     Kurnaz tilki sesini yumuşatarak, ona
     Dedi ki: ”Kardeşciğim artık dostuz;
     Müjde getirdim sana in de öpüşelim;
     Barış oldu hayvanlar arasında.”
     

    9) TENASÜP (UYGUNLUK)

    Tenasüp bir dize, beyit ya da dörtlük içinde anlamca birbiriyle ilgili sözcükleri birarada kullanma sanatıdır.
     
     Lâleyi sümbülü, gülü hâr almış.
     Zevk u şevk ehlini âh u zâr almış.
     
    Bu beyitte lâle, sümbül, gül, hâr (diken) arasında ayrıca zevk, şevk ve âh, zâr sözcükleri arasında tenasüp sanatı vardır.
     

    10) LEFF Ü NEŞR

    Leff ü neşr genellikle bir beyit içinde birinci dizede en az iki şey söyleyip, ikinci dizede bunlarla ilgili benzerlik ve karşılıkları verme sanatıdır.
     
     Bâran değil, şafak değil, ebr-i seher değil
     Gözyaşıdır, ciğer kanıdır, dâd-ı ah’tır.
     
    Bu dizelerde bârana (yağmur) karşılık olarak gözyaşı, şafağa (güneşe batarkenki kızıllık) karşılık olarak ciğer kanı, ebr-i seher’e (sabah bulutu) karşılık olarak dud-ı ah (ah’ın dumanı) verilmiştir.
     
     Bağ-ı dehrin hem baharın hem hazanın görmüşüz.
     Bir neşatın da gamın da rüzgarın görmüşüz.
     

    11) TECAHÜL-İ ARİF

    Bilinen bir gerçeği bir nükteye dayanarak bilmiyormuş gibi söylemektir.
     
     Göz gördü gönül sevdi seni ey yüzü mâhım
     Kurbanın olam var mı benim bunda günahım
     Nahifi
     
     Ey şuh Nedima ile bir seyrin işittik
     Tenhaca varıp Göksu’ya işret var içinde
     Nedim
     
    Yukarıdaki dizelerde şairler kendi yaşadıkları olayları bilmiyormuş gibi sorarak tecahül-i arif sanatı yapmışlardır.
     

    12) HÜSN-İ TALİL (GÜZEL NEDENE BAĞLAMA)

    Herhangi bir gerçek olayın meydana gelmesini hayali ve güzel bir nedene bağlamaktır.Ancak bu nedenin kesin bir yargıya dayanması gerekir. Hüsn-i talil’de de tecâhül-i arif’te olduğu gibi gerçek bir nedeni bilmezlikten gelme gibi bir durum vardır. Hüsn-i talil’i, tecâhül-i ariften ayıran yön, gerçek bir olayın hayali nedene bağlanmasıdır.“
     
     Güzel şeyler düşünelim diye yemyeşil oldu ağaçlar”
     (İlkbaharda doğanın uyanması, ağaçların yapraklanması gibi gerçek bir olay, hayali bir nedenle açıklanmış).
     “Güller ki yüzünün renginden utandıkları için kızardılar”.
     
     Niçin sık sıkbakarsın öyle mirat-ı mücellâya
     Meğer sen dahi kendi hüsnüne hayran mısın kâfir
     Nedim
     (Mirat-ı mücellâ: Parlak ayna)

     

    13) MÜBALAĞA (ABARTMA)

    Bir sözün etkisini güçlendirmek amacıyla bir şeyi ya olamayacağı bir biçimde anlatmak ya da olduğundan pek çok veya pek az göstermektir.Alem sele gitti gözüm yaşından.
     
     Söyle nâz uykusuna varmış o yâr ey Bâki
     Ki cihan halki figan eylese bidâr olmaz.
     
     Merkez-i hâke atsalar da bizi
     Kürre-i arzı patlatır çıkarız.
     Namık Kemal
     
    (Yerkürenin merkezine de atsalar bizi, yerküreyi parçalar yine dışarı çıkarız).
     

    14) TEZAT (KARŞITLIK)

    Tezat birbirine karşıt düşüncelerin, kavramların, duyguların bir arada kullanılmasıdır.
     
     Ne siyah eylemiş bu nasiyeyi
     Saçımı bembeyaz eden bahtım.
     Abdülhak Hamit
     (Nasiye: alın)

     
     Ne efsun-kâr imişsin âh ey didâr-ı hürriyet
     Esir-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten
     Namık Kemal
    (Ey özgürlük ne kadar büyüleyiciymişsin, tutsaklıktan kurtulduk ama bu kez de senin tutsağın olduk).

     

    15) TEKRİR

    Tekrir sözün etksini güçlendirmek amacıyla anlamın üzerinde yoğunlaştığı sözcük ya da söz öbeklerini arka arkaya yinelemektir.
     
     Kaldırımlar, çilekeş yalnızların annesi;
     Kaldırımlar, içimde yaşamış bir insandır.
     Kaldırımlar, duyulur, ses kesilince sesi;
     Kaldırımlar, içimde kıvrılan bir lisandır.
     Necip Fazıl
     
     Büyüksün ilahi büyüksün büyük
     Büyüklük yanında kalır pek küçük
     Ali Haydar Bey
     

    16) NİDA (SESLENME)

    Şairin çok duygulanması ve heyecanlanması sonucunu doğuran olayları ve varlıkları gözönüne getirip “ey, hey” gibi ünlemlerle onlara seslenmesidir.
     
     Ey köhne Bizans, ey koca fertut-i musahhir
     Ey bin kocadan arta kalan bive-i bâkir.
     (Sis, Tevfik Fikret)
     

    17) İSTİFHAM

    İstifham yanıt alma amacı gütmeden, duyguyu ve anlamı güçlendirmek için, anlatılmak istenenlerin soru biçiminde anlatılmasıdır.
     
     Beni candan usandırdı cefadan yâr usanmaz mı
     Felekler yandı ahımdan muradım şemi yanmaz mı
     Fuzuli
     
     Kim söylemiş beni
     Süheyla’ya vurulmuşum diye?
     Kim görmüş ama kim,
     Eleni’yi öptüğümü,
     Yüksek kaldırım’da güpegündüz?
     Melahat’i almışım da sonra
     Alemdar’a gitmişim, öyle mi?
     Onu sonra anlatırım, fakat
     Kimin bacağını sıkmışım tramvayda?
     Orhan Veli
     

    18) TELMİH (HATIRLATMA)

    Telmih söz arasında herkesçe bilinen geçmişteki bir olaya, ünlü bir kişiye bir inanca ya da yaygın bir atasözüne işaret etmek, onu anımsatmaktır. Telmih edilen şey uzun uzadıya açıklanmaz, bir iki sözcükle anımsatılır.
     
     Gökyüzünde İsâ ile
     Tur dağında Musâ ile
     Elindeki asâ ile
     Çağırayım Mevlam seni
     Yunus Emre
     
    (Birinci dizede “Hz. İsa’nın göğe çıktığı inancı”na, ikinci dizede “Hz. Musa’nın Tur-ı Sinâ dağında Tanrı ile konuşması” olayına ve üçüncü dizede de yine “Hz. Musa’nın yere atınca yılan olan asasıyla gösterdiği mucizelere” telmih vardır).

    Benzer Yazilar

    
    06 | Yan Anlam

    En Son Eklenenler

    05 | ordövr ordövr

    En Çok Okunanlar

    04 | Sıfat Sıfat
    09 | Zamir Zamir
    10 | Panel Panel
    
    ..:: Online Uyeler ::..
     Nedir.Org Bi soru sor